The Podarcis E-zine Welcome

Studentenverslagen - samenvatting Nederland

Aarts, B.G.W., 1994. Reptielen in uiterwaarden. Werkgroep Dieroecologie, Vakgroep Oecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 77.
In veel Europese landen nemen reptielen een belangrijke plaats in de uiterwaardenfauna in, terwijl dit in Nederland niet het geval is. Getracht is om na te gaan waarom dat zo is, hoe de situatie in het verleden was en wat de toekomstmogelijkheden voor reptielen in Nederlandse uiterwaarden zijn.
Beschrijving van de situatie in verleden en heden wordt bemoeilijkt door gebrekkige documentatie. Dit komt voornamelijk doordat relatief weinig waarnemingen van reptielen uiteindelijk in centrale gegevensbestanden terechtkomen. Veldonderzoek en interviews zijn onontbeerlijk gebleken om voldoende gegevens boven water te krijgen. Lokale bewoners en recreanten hebben waardevolle, zij het subjectieve, informatie geleverd.
Uiterwaarden waarvan één of meer waarnemingen bekend waren, zijn onderzocht op het voorkomen van reptielen en/of voor reptielen geschikte plaatsen. Daarbij is ook gekeken naar aangrenzende binnendijkse gebieden en naar eventuele migratieroutes.
Het onderzoek heeft te zien gegeven dat er tegenwoordig maar weinig plaatsen zijn waar reptielen buitendijks voorkomen.
In Zuid-Limburg komen Hazelwormen (Anguis fragilis) en soms ook Levendbarende Hagedissen (Lacerta vivipara) voor tot vlak bij de Maas, maar slechts in de Hochter Bampd, ten noorden van Maastricht, komen Hazelwormen en Levendbarende Hagedissen voor in een daadwerkelijk overstromende uiterwaard.
In enkele uiterwaarden op de noordoever van de Nederrijn die grenzen aan de Veluwse en Utrechtse heuvelrug komen Ringslangen (Natrix natrix) voor:
- In de Jufferswaard en het kleiputtencomplex bij Renkum zijn Ringslangen vrij algemeen. De nabijgelegen Noordberg is waarschijnlijk een belangrijk voortplantings- en overwinteringsgebied.
- In de Blauwe Kamer bij Rhenen worden jaarlijks enkele Ringslangen gezien die afkomstig zijn van een populatie van de Grebbeberg. Er zijn goede kansen voor permanente vestiging van de soort in deze uiterwaard, omdat er naast voldoende zomerbiotoop hoogwatervrije steenfabrieksterreinen aanwezig zijn en er ook reeds enkele broeihopen zijn aangelegd.
Van uiterwaarden als de Amerongse Bovenpolder, de Doorwerthse Waarden, de Bovenste Polder onder Wageningen en de uiterwaard aan de voet van de Wageningse Berg zijn geen waarnemingen van reptielen bekend, behalve enkele zeer incidentele waarnemingen van rondzwervende ringslangen. Deze uiterwaarden grenzen aan stuwwallen waarop Ringslangen en Hazelwormen nog wel vrij algemeen voorkomen. Beide soorten worden daar dan ook regelmatig aan de voet van de stuwwallen aangetroffen, vaak als verkeersslachtoffer. De oversteek naar de uiterwaarden wordt echter niet gemaakt, waarschijnlijk omdat die niet genoeg te bieden hebben.
Langs de IJssel blijken landgoederen van groot belang voor de verspreiding van reptielen buiten de Veluwse heuvelrug. Dispersie naar buitendijkse gebieden treedt echter hoogst zelden op. Op de westelijke oever van de IJssel ligt in de omgeving van Brummen binnendijks een wat groter aaneengesloten gebied waar Ringslangen en Hazelwormen voorkomen. Ook daar vormen de IJsseluiterwaarden echter geen onderdeel van het leefgebied van deze soorten.
Diverse uiterwaarden blijken, hoewel ze aansluiten bij binnendijkse gebieden waar reptielen voorkomen, geen deel uit te maken van het leefgebied van die binnendijkse reptielenpopulaties. De belangrijkste reden hiervoor is, dat er in de uiterwaarden voor de meeste soorten reptielen geen geschikte (droge en zanderige) biotopen voorkomen. Alleen voor Ringslangen zijn er in de uiterwaarden nog redelik veel geschikte leefgebieden aanwezig, maar deze liggen vaak geïsoleerd of ze zijn te beperkt van omvang.
Download 319-reptielen-uiterwaarden.pdf(4.8 MB)
Albers, K., 1988. Kweekexperimenten met de Groene Leguaan (Iguana iguana) op Curaçao. Stichting Carmabi, Curaçao, pp. 57.
In dit onderzoek is gekeken naar de mogelijkheden om op Curaçao Groene Leguanen (Iguana iguana) in gevangenschap te kweken.
Groene leguanen werden gehouden in door zinkplaten omheiningen omgeven vakken, alwaar ze in het zand of in kunstmatige legholen eieren konden leggen. Door 17 leguanen werd hier in een tijdsbestek van 2 maanden eieren gelegd. Slechts in één geval werd hiervoor gebruik gemaakt van een kunstmatig leghol, geconstrueerd aan de hand van Werner en Miller (1984) naar aanleiding van onderzoek in Panama. Waarschijnlijk waren de kunstmatige legholen te groot voor de Curaçaose leguanen.
Curaçaose leguanen groeien niet door tot lengtes die op het vasteland gebruikelijk zijn. In vergelijking met leguanen in Panama leggen zij ca. 14% zwaardere eieren waaruit ca. 10% grotere en zwaardere jongen komen, hebben zij relatief zwaardere legsels en zijn gemiddeld waarschijnlijk geringer van afmeting bij eerste reproductie.
Eieren werden geïncubeerd bij 29-30°C in een medium van 84% zand (diabaas) en 17% (gewicht) water in plastic doosjes of zakjes. Twee legsels leverden geen hatchlings op, van de eieren uit andere legsels kwam 82.8% uit na gemiddeld 96 dagen. Experimenten waarin de vochtigheid van het substraat of de positie van de eieren t.o.v. het substraat gevarieerd werd leverden geen eenduidige resultaten op, onder alle omstandigheden werden jongen geboren. Hatching succes was in hoge mate legselafhankelijk en gecombineerd met het feit dat gestorven eieren i.h.a. geen of nauwelijks sporen van embryonale ontwikkeling vertoonden werd geconcludeerd dat de oorzaak van eisterfte gezocht moet worden in de periode tussen het leggen van de eieren en het inzetten van de eieren in de stoof. Mogelijk is ook een aantal eieren niet bevrucht geweest.
Hatchlings werden grootgebracht in kooien van .6 (hoogte) * 2.0 (lengte) * 1.0 (breedte) meter (20 hatchlings) en binnen 2 door zinkplaten omgeven vakken van 2*4 en 10*10 meter (resp. 25 en 74 hatchlings) op een dieet van groenvoer, bloemen en bananen.
De groeisnelheid van hatchlings in de kooien in de eerste drie maanden van hun leven bedroeg gemiddeld .179 gr/dag en .271 mm/dag. De groeisnelheid van hatchlings was in hoge mate legselafhankelijk. Het al dan niet voeren van faeces van oudere leguanen aan hatchlings had geen invloed op de groeisnelheid van hatchlings in de kooien. Het verhogen van de dichtheid van 20 hatchlings per kooi tot 40 hatchlings per kooi verlaagde de gemiddelde groeisnelheid tot .078 gr/dag en .138 mm/dag en had sterfte van 33% van de hatchlings tot gevolg. Het verlagen van de dichtheid van hatchlings tot 10 hatchlings per kooi had geen invloed op de groeisnelheid.
Binnen de zinkplaten omheiningen werden de hoogste groeisnelheden gemeten, gemiddeld .304 gr/dag en .375 mm/dag, gepaard gaand met een groot verlies van hatchlings, resp. 62% (grootste vak) en 32% (kleinste vak), waarschijnlijk door predatie en/of ontsnappingen van hatchlings.
Hoewel de gehanteerde methoden op een aantal plaatsen voor verbeteringen vatbaar zijn, blijkt het goed mogelijk op Curaçao groene leguanen in gevangenschap te kweken
Download iguana-curacao.pdf (2.4 MB)
Bergers, P. & R. Foppen., 1985. De Vroedmeesterpad (Alytes obstetricans) in de Meertensgroeve te Vilt. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 36.
Uit onderzoek in de Meertensgroeve te Vilt, uitgevoerd van april tot augustus 1984, is gebleken dat deze groeve een populatie van ongeveer 1500 volwassen vroedmeesterpadden herbergt. Deze dieren maken gebruik van de hele groeve. In de voortplantingstijd concentreren deze dieren zich rond de poelen op de bodem van de groeve. Ze houden zich voornamelijk op in de open stukjes in de iets ruigere vegetatie op de hellingen. De juvenielen, die voor een groot deel als larve overwinterd hebben, verspreiden zich over ee hele groeve en mogelijk verder. De activiteiten van een motorcrossclub en het dichtgroeien van de vegetatie vormen momenteel de belangrijkste bedreigingen voor de populatie. De plannen om de groeve als vuilstort te gaan gebruiken zullen bij uitvoering het einde van de populatie betekenen.
Download 239-alytes-2.pdf (1.0 MB)
Bonnemayer, J. & P. Dietvorst, 1979. De Muurhagedis (Lacerta m. muralis) in Maastricht. Een autoecologisch onderzoek naar de essentiële criteria voor zijn bescherming. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 60.
De dreigende verdwijning van de muurhagedis Lacerta muralis (Laurenti) vormde de aanleiding tot onderzoek. De restauratie van de "Hoge Fronten", vestigingswerken stammend uit de 18^e eeuw, verstoort de populatie zodanig en brengt zodanige wijzigingen aan in het biotoop, dat de soort in Nederland op uitsterven staat. Het onderzoek omvat een populatieonderzoek en een onderzoek naar de betrekkingen van de soort met abiotische, biotische en antropogene factoren. Het onderzoek levert gegevens over welke ingrepen nodig of toelaatbaar zijn voor het behoud van de muurhagedis in de "Hoge Fronten".
De populatie is zo klein, er werden slechts 44 exemplaren gemerkt, dat bij verdere achteruitgang de levensvatbaarheid zal verminderen en de populatie tenslotte zal uitsterven. De populatie-opbouw bleek door de slechte zomers duidelijk vergrijsd te zijn, en zich nog niet hersteld te hebben van de achteruitgang door de ingreep (egalisatie) van 1974. De paartijd en het verschijnen van de juvenielen vonden door de slechte weersomstandigheden laat in het jaar plaats, hetgeen weer consequenties heeft voor de aanwas en de sterfte van de juvenielen. De populatie bestond uit verschillende "deelpopulaties", die niet allen tot voortplanting kunnen komen door het slechts voorkomen van één sexe. Uitwisseling tussen deelpopulaties werd niet geconstateerd, wel enkele malen migratie naar onbezette plaatsen. De dieren hebben een home range die in horizontale richting een gemiddelde doorsnede heeft van ongeveer 10 meter en in vertikale richting doorsnede van ongeveer 1.2 meter. De home range van de  overlappen slechts aan de randen, die van de  overlappen soms geheel. Totale overlap tussen home range van  en  kwam meerdere malen voor, vooral in de paartijd. Belangrijke structuren in de home range bleken te zijn: holen, zonplaatsen, schuilgelegenheid en overgangen tussen de muur en de vegetatie. In het voor- en najaar bevonden de dieren zich gezamenlijk op plaatsen waar diepe holen aanwezig waren. In de zomerperiode hadden de dieren meestal een eigen hol.
Het voorkomen van de muurhagedis in het noorden van zijn verspreidingsgebied blijkt ten nauwste samen te hangen met klimaat en substraat. De soort wordt daar slechts gevonden in rivierdalen (hier heerst een gunstig klimaat, dat overeenkomt met het klimaat in het hoofdverspreidingsgebied) met stenig substraat ( hier heersen gunstige microklimatologische omstandigheden). In dit substraat komen droge, vorstvrije holen voor, welke bescherming bieden tegen strenge winters, die kunnen voorkomen in dit noordelijk verspreidingsgebied.
Alle muren met een zuid-, oost- en westexpositie zijn, mits niet te veel beschaduwd of en te vervallen staat, geschikt als biotoop. De aktiviteit van de hagedissen is afhankelijk van de expositie van de muur, het seizoen en de weersomstandigheden. De thermoregulatie van de dieren kan optimaal verlopen, indien plaatsen aanwezig zijn met verschillend microklimaat zoals holen met een constant klimaat, een gevarieerd gestructureerde muur met verschillende exposities en inclinaties en vegetatie met een fijnkorrelige structuur, dat wil zeggen met veel afwisseling in zonbeschenen en beschaduwde plaatsen.
Lacerta m. muralis blijkt zijn voedsel min of meer aselect te kiezen, er werden zowel bodemdieren als soorten van spleten en gaten in de muur, als ook soorten die in de vegetatie voorkomen, gegeten. De evertebratenfauna is meer gevarieerd in soortensamenstelling indien ook het milieu meer gevarieerd van samenstelling is. Dit wil zeggen voor de "Hoge Fronten": veel spleten en gaten in de muren, een losse bodemstructuur van de vegetatie. Er werd eenmaal een parasiet aangetroffen op Lacerta m. muralis, namelijk de mijt Ophionyssus lacertinus (Berlese), een mediterrane soort. De belangrijkste predatoren op de "Hoge Fronten"zijn waarschijnlijk de lijsterachtigen en verwilderde huiskatten. Voldoende beschutting tegen deze dieren in de vorm van holen en spleten en ondoordringbare vegetatie, zoals Rubus spec. En Rosa spec., zijn noodzakelijk.
De invloed van de recreatie op de populatie omvat predatie door huisdieren, wegvangen door "terrariumhouders"en kinderen, verstoring en verandering in het biotoop door betreding en muurafbraak. De negatieve invoed van de recreatie kan worden tegengegaan c.q. verminderd door meer toezicht op het bezoek, het veranderen van het padenpatroon, het instellen van rustgebieden en het creren van barrires in de vorm van hekken en/of ondoordringbare vegetatie. De invloed van de restauratie omvat het doden van de dieren door werktuigen of vallend puin, het versperren van de holen, het tijdelijk of misschien wel blijvend verlies van schuilgelegenheid, het vernietigen of veranderen van de voedselplaatsen en een ernstige verstoring van het gedrag. De restauratie heeft alles bij elkaar een sterk nivellerende werking, waardoor de fijnkorrelige structuur van het substraat wen de vegetatie, die onontbeerlijk is voor Lacerta m. muralis, verloren gaat. Het consolideren van matig verweerde muren en het enigszins restaureren met daarbij creren van voor de muurhagedis noodzakelijke structuren zoals holen en zonplaatsen, zou de achteruitgang van de populatie kunnen stoppen en zelfs het biotoop en daarmee het aantal dieren aanzienlijk uit kunnen breiden.

Download 160-muurhagedis-maastricht.pdf (2.0 MB)

Bremen, W.J.H.M. & N.E.L. Meessen, 1976. Een oecologische studie Lacerta vivipara rond het Roelofsven (Overasseltse en Hatertse Vennen). Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 36.
Onderzocht zijn enkele subpopulaties van Lacerta vivipara, die in totaal 70  46 , 82  56 , 234  66 subadulten bevatten. De hoeveelheid junevielen, geproduceerd door de subpopulaties te samen wordt geschaht op 334  216. Verondersteld wordt dat de lengteklasse van omstreeks 50 mm (in het voorjaar) de derdejaars  vertegenwoordigt en die van omstreeks 60 mm (zomer) de derdejaars .De grootte van de home range blijkt verschillend te zijn en varieert van 6,5 m² tot 311,5 m²(zonder uitschieters 100,4 m²).De nataliteit wordt op 109  127 geschat. De moraliteit van de juvenielen van de volgend voorjaar is geschat op 44%  52%.Het begin van de paartijd kan worden vastgesteld op 29 april. Het eerste zichtbaar drachtige  verscheen op 24 mei, de eerste juveniel op 15 juli.Vooral subadulten en juvenielen blijken snel te groeien.De snelheid van de staartgeneratie neemt af naarnate de staart langer is (wordt). Staartbreuk blijkt vooral tussen 9 en 25 mm op te treden, gerekend vanaf de anus.De sexratio verandert van duidelijk groter dan een (begin april) naar omstreeks een (eind april/begin mei) en blijft daarna om en nabij die waarde. Als gekeken wordt naar het percentage secundaire staarten dan blijkt bij de adulten dit percentage rond 60% te liggen en bij de subadulten en juvenielen aanzienlijk lager (25%). Een en ander hoeft niet te betekenen dat de predatie bij deze laatste groep geringer is.L. viv. Begint zijn aktiviteiten in april (mogelijk maart) met als uitzondering een aktief  in februari. De  komen het eerst uit hun winterverblijven na circa een week gevolgd door de subadulten en na drie weken door de . Begin oktober verdwijnen de laatste dieren in verband met hun winterslaap.De aktiviteit in de loop van de dag blijft in het voorjaar en het najaar beperkt tot de warmste uren van de dag (11.00-16.00 uur) terwijl er in de zomer (juni/juli/augustus) aktiviteit is van ongeveer 07.00 uur tot vaak na 18.00 uur.
Download 118-vivipara-roelofsven.pdf (1.0 MB)

Cauwenberghe, A.P.M. van & P.W.M. van Cauwenberghe, 1974. Oecologisch onderzoek aan amfibieën in en rond het Heerenveen. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 72.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 089-heerenveen.pdf (2.2 MB)
Cauwenberghe, A.P.M. van & P.W.M. van Cauwenberghe, 1974. Oecologisch onderzoek aan reptielen in het natuurreservaat "de Hamert". Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 44.
In de periode van maart tot half augustus 1974 werd, in aansluiting op een dergelijk onderzoek gedaan door Gremmen m.m.v. v.Eijk in 1973 en door Drummen & v.Eijk in 1972 op het landgoed "de Hamert", een oecologisch onderzoek gedaan aan Lacerta vivipara, de levendbarende hagedis en aan Lacerta agilis, de zandhagedis.
Het onderzoeksgebied was een 900 m. lange, recht verlopende overgang tussen een Pinus-bos en een uitgestrekte heidevlakte. Loodrecht op deze overgang lag een arm van een paraboolduin. In het gebied waren 106 vallen ingegraven en bovendien werden vele handvangsten gedaan.
Onderzocht werden:
- jaarritmiek van beide soorten,
- sex-ratio (vangst-ratio) en vangst-ratioverloop in de tijd,
- de groei en lengte-/jaarklassen,
- de verhouding dieren met een primaire en met een secundaire staart,
- de verhouding tussen lichaamslengte en staartlengte,
- de grootte van het gebied, waarbinnen de hagedissen zich bewegen,
- begin en einde van het paringslitteken.
Het verschil in de eisen die L. agilis en L. vivipara aan het biotoop stellen is hierin gelegen, dat L.agilis een biotoop verkiest dat open, laag, droog en op de zon geëxponeerd is met een geringe mate van heterogeniteit, terwijl L. vivipara zich vooral ophoudt op plaatsen met een relatief hoge en dichte vegetatie met een vochtig microklimaat en met een hoge mate van heterogeniteit.
Download 090.pdf (1.2 MB)

Download 090-reptielen-hamert.pdf (1.2 MB)
Cornelissen, J.L.W., 1975. Een overzicht van 11 jaar populatieonderzoek aan Rana arvalis Nilsson op “de Hamert”. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 18.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 105-arvalis-hamert.pdf (0.4 MB)
Creemers, R.C.M., 1986. Zeven jaar onderzoek aan Lacerta vivipara en aan Lacerta agilis op "De Hamert": Oecologische karakteristieken. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 121.
In de jaren 1976 t/m 1982 werden, via een uitgebreid oekologisch onderzoek, een groot aantal gegevens verzameld van een sympatrische Lacerta vivipara/Lacerta agilis-populatie op het landgoed "de Hamert". Gebruik makend van deze gegevens werden een aantal oekologische aspekten van beide soorten onderzocht en met elkaar vergeleken.
Beide soorten behoren tot de zogenaamde K-selektieve, lang-levende soorten met een uitgestelde geslachtsrijpheid. De ♀♀ van Lacerta agilis nemen in de regel pas aan de reproduktie deel in hun vierde levensjaar en de ♀♀ van Lacerta vivipara in hun derde levensjaar. Lacerta agilis bereikt hogere leeftijden en heeft over het algemeen een hogere levensverwachting dan Lacerta vivipara. Voor beide soorten werden er levenstabellen opgesteld, uitgesplitst naar geslacht en proefgebied. In de hogere leeftijdsklasses bleken verhoudingsgewijs meer ♀♀ dan ♂♂ voor te komen. De 3^e en 4^e jaars ♀♀ van Lacerta vivipara nemen 78 % van de reproduktie voor hun rekening, terwijl bij Lacerta agilis 68 % van de reproduktie verdeeld kan worden over de 3^e, 4^e en de 5^e jaars. De populatie-turnover bedroeg 2,8 en 4,9 jaar voor Lacerta vivipara respektivelijk Lacerta agilis.
De uitzonderlijk droge zomer van 1976 bleek een tweeledig effekt te hebben op de populaties van beide soorten. Enerzijds werden er in 1976 weinig juvenielen geboren en/of stierven er veel. De 2^e jaars dieren groeiden in 1976 waarschijnlijk niet erg goed en dit komt tot uiting in een geringe deelname aan de reproduktie van 3^e jaars ♀♀ van Lacerta vivipara in 1977 en 4^e jaars ♀♀ van Lacerta agilis in 1978.
De derde en ouderejaars ♂♂ van beide soorten bezetten de grootste home ranges en de juvenielen de kleinste. De 2^e jaars en de 3^e en oudere jaars ♀♀ bezetten ongeveer even grote home ranges. Individuen uit een en dezelfde kategorie hebben een kleinere onderlinge home range-overlap dan individuen uit verschillende kategoriën, met uitzondering van de juvenielen die in klusters leven en wier onderlinge home range-overlap zeer groot moet zijn. De home ranges van Lacerta agilis zijn groter dan die van Lacerta vivipara.
Het naast elkaar voorkomen van deze twee nauwverwante soorten binnen dit proefterrein is voornamelijk gevolg van een ruimtelijke niche-segregatie. Lacerta vivipara blijkt vooral op de noordhelling voor te komen en Lacerta agilis vooral op de zuidhelling, wat zeer nauw samenhangt met de verschillen in mikro-habitat tussen de beide hellingen.
Download 263-lacerta-hamert.pdf (3.6 MB)
Daan, S., 1963. Enkele aspecten van de biologie en de verspreiding in Nederland van de Vroedmeesterpad (Alytes obstetricans). Inst. Taxonomische Zoölogie (Amsterdam), RIVON, pp. 44
1. In de zomer van 1962 werd een 500-tal drinkpoelen in Zuid-Limburg in kaart gebracht en afgevist, 36 hiervan bleken Alyteslarven te bevatten. Een totaal overzicht van alle bekende vindplaatsen is in hoofdstuk 1 gegeven.
2. Het voorkomen van de vroedmeesterpad hier blijkt strikt gebonden aan kalk. De noordgrens valt samen met die van het Maastrichts Krijt. Behalve deze kalkbinding is er een ruime ecologische amplitude.
3. Een literatuuroverzicht van de gegevens omtrent de voortplanting is gegeven. Onder de Amfibia heeft de vroedmeesterpad een lage 'reproduction rate' waar echter ecologische voordelen tegenover staan.
4. De groeisnelheid van de larven is vooral afhankelijk van het aanwezige voedsel(algen). Een snelle groei kan overwintering van de larven voorkomen. Deze kan vooral in een niet door een bron gevoedde poelen ongunstig zijn vanwege het bevriezingsgevaar.
5. Larven die bij een lagere temperatuur opgroeien (overwinterend bijv.) worden groter dan 'warmwater-larven'.
6. Een systematische bewerking van een aantal collectie-exemplaren leert dat er geen reden is de soort in twee geografische subgenera te splitsen, zoals Lataste (I879) wil. Er zijn wel aanwijzingen dat de variatie in lichaamsmaten naar het zuiden toe groter wordt. Dit kan een argument ervoor zijn dat Spanje het postglaciale verspreidingscentrum is, van waar uit de soort naar het noorden is opgedrongen.
7. In Zuid-Limburg blijkt de vroedmeesterpad nog vrij algemeen voor te komen. Verontreiniging en demping van geschikte poelen vormen een bedreiging voor het dier. Voor eventuele bescherming zijn een aantal suggesties gedaan.
Download Alytes.pdf (2.4 MB)
Duijghuisen, T., B. Heukeshoven, P. van der Meyden & T. Raateland, 1976. Een inventarisatie van de amfibieënfauna van Zuid-Limburg, met de nadruk op de ekologie van de Vroedmeesterpad (Alytes obstetricans) en de Geelbuikpad (Bombina variegata). Inst. Taxonomische Zoölogie (Amsterdam), Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, RIN (Leersum), pp. 144.
Doel van het onderzoek was: het inventariseren van de amfibieënfauna in Zuid-Limburg en het verzamelen van informatie die nuttig zou kunnen zijn bij het treffen van maatregelen om deze amfibieënfauna te behouden. Met name de voor Nederland specifiek Zuid-Limburgse soorten Alytes obstetricans (de vroedmeesterpad) en Bombina variegata (de geelbuikpad) zouden onderzocht worden (doelstelling van het RIN). Het onderzoek vond plaats in Zuid-Limburg ten zuiden van de lijn Waubach-Nuth en ten oosten van de Maas. Van het grootste gedeelte van dit gebied worden alle stilstaande wateren in kaart gebracht en geïnventariseerd op amfibieën. In totaal werden 564 poelen geïnventariseerd. De inventarisatiegegevens werden vergeleken met gegevens uit het onderzoek naar de vroedmeesterpad van S. Daan in 1962, het inventarisatie-onderzoek naar de geelbuikpad van mevr. van Nieuwenhoven-Sunier in 1961 en rapporten van Staatsbosbeheer uit de periode 1959-1964.
Download Limburg.pdf (5.2 MB)
Evers, P.M.G. & G.J.M. Mangnus, 1975. Onderzoek naar de verschillende roepen en de daarmee gepaard gaande gedragingen van Rana temporaria temporaria L. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 41.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 109-temporaria-roep.pdf (1.3 MB)
Frigge, P., Kobussen, V., Musters, K. & G. van Wersch, 1977. Inventarisatie Herpetofauna Meynweggebied. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 111.
Van begin maart tot eind oktober is een kwalitatief en kwantitatief ondezoek gedaan aan de in "De Meynweg" voorkomende amfibien en reptielen. "De Meynweg"is een 1400 ha groot bos- en heidegebied, ten zuidoosten van Roermond. Het terrein is sterk geaccidenteerd. Door het hele gebied verspreid komen vennen voor, die op verschillende niveau's liggen. De vennen variren in voedselrijkdom van oligo- tot mesostroof. Bovendien stromen er twee schone bronbeken, die aan de noord- en zuidzijde de grens met Duitsland vormen. Mede door de grote verscheidenheid aan biotopen is het gebied zeer soortenrijk aan amfibien en reptielen; de volgende soorten werden aangetroffen: Rana arvalis, R.esculenta-complex, R.temporaria, Bufo bufo, B. calamita, Pelobates fuscus, Triturus alpestris, T.cristatus, T.helveticus, T.vulgaris, Lacerta vivipara, L.agilis, Anguis fragilis, Coronella austriaca en Vipera berus.
Van alle soorten kan aangenomen worden, dat de populaties zich in dit gebied kunnen handhaven.
Van iedere soort werden oecologische gegevens verzameld en is de verspreiding in het gebied vastgelegd. Door het afsluiten van onverharde wegen voor gemotoriseerd verkeer, blijft de recreatie hoofdzakelijk beperkt tot een klein gebied. Bovendien bevordert een gordel van dennenbossen langs de verharde Bosweg de rust in de hierachter gelegen gebieden.
Download 141-herpetofauna-meynweg.pdf (3.7 MB)
Frigge, P, Kobussen, V., Musters, K. &G. van Wersch, 1978. Adders in het Meynweggebied. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 87.
Van begin maart tot eind oktober 1977 werd een onderzoek gedaan naar de verspreiding en de oecologie van de adder (Vipera berus berus (l.)) in het staatsnatuurreservaat "De Meynweg". Dit is een ca. 1400 ha groot bos- en heidegebied, gelegen ten Z.O. van Roermond. Verspreid over het gehele gebied liggen vennen. De aanwezige heidegebieden variren van vochtig tot droog. Adders bleken vooral veel voor te komen in de meer vochtige biotopen met grote structuurvariatie. En van deze gebieden bleek een grote populatie te herbergen en dit terrein wordt dan ook zeer geschikt geacht voor verder oecologisch onderzoek. Er weren, vooral al als inleiding op verder onderzoek, gegevens en literatuur verzameld over de habitatkeuze, de morfologie, de populatiedynamoiek en de dag- en seizoensritmiek van de adder. Er werd een methode ontwikkeld ter identificatie van individuele adders op grond van het kopschildenpatroon. De uitgestrektheid en de betrekkelijke rust van het gebied zijn waarschijnlijk voorwaarden voor het voorkomen van adders en deze voorwaarden dienen dan ook behouden te blijven.
Download 150-adders-meynweg.pdf (3.1 MB)
Gilissen, L., 1971. Ontwikkeling en groei bij larven van Bufo calamita en Rana esculenta. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 34.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 010-ontwikkeling-larven.pdf (1.2 MB)
Gremmen, N.J.M. & J.W.P.M. Kremers., 1971. Voortplantingsactiviteit van Anura in 16 Overasseltse en Hatertse vennen. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 31.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 018-voortplanting-anura.pdf (0.9 MB)
Hanssen, T. & T. Lenders., 1972. Oecologisch onderzoek aan Triturus helveticus in en rond het Heerenven. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 41. Samenvatting niet beschikbaar.
Download 068-triturus.pdf
Hulswit, M. & T.P.J. Mulder. 1984. Een overzicht van 20 jaar populatieonderzoek aan Bufo bufo en Bufo calamita op 'De Hamert'. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 61.
Gedurende een periode van 20 achtereenvolgende jaren (1964 t/m 1983) werden populaties van Bufo bufo en Bufo calamita van het Heerenven op het landgoed ‘de Hamert’ bestudeerd. De padden werden met een, door de jaren wisselend, systeem van valtonnen gevangen; van die verschillende vangsystemen is in hoofdst. 2.3 een overzicht gegeven. Iedere pad werd, door het knippen van een beperkt aantal tenen, individueel gemerkt en met merknummer, geslacht, lengte, vangstdatum en vangstplaats in een kaartsysteem genoteerd.
Vanaf 1971 is a.g.v. een veranderde waterhuishouding een oligotrofieëring van het Heerenven (HV) en Wesrmeerven (WMV) opgetreden; bovendien kwam het WMV, a.g.v. een te geringe watertoevoer, gedurende de meeste seizoenen droog te staan.
Door populatieschattingen werd duidelijk, dat de populatie van B. bufo van enkele honderden exemplaren vóór 1971 tot slechts enkele exemplaren in de daarop volgende jaren was afgenomen; hoogst waarschijnlijk is beschimmeling van de eisnoeren in het oligotrofe water hiervan de oorzaak. Uit populatieschattingen bleek eveneens, dat de populatie van B. calamita van enkele tientallen tot ten hoogste enkele honderden dieren vóór 1971, tot gemiddeld meer dan duizend dieren in de daarop volgende jaren is toegenomen. Vermoedelijk heeft een groot deel van de populatie die zich voorheen in het WMV bevond, zich a.g.v. een verlaagde waterstand resp. droogstand van het WMV naar het HV verplaatst.
Naast bovenstaande werden o.a. de migratie, voortplanting, groei –van zowel B. calamita als van B. bufo konden groeicurven geconstrueerd worden- en populatieparameters als sex-ratio en lengteverdeling binnen de beide populaties, evenals plaatsgebondenheid van B. calamita in het zomerbiotoop, nader bekeken.
Download 237-bufo-hamert.pdf (1.4 MB)
Kaag, A., 1995. De Gewone Pad, Bufo bufo in de Kekerdomse- en Millingerwaard. Een onderzoek naar de populatieopbouw en het effect van een overstroming tijdens de overwintering. Werkgroep Dieroecologie, Vakgroep Oecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 41.
In 1994 werd er onderzoek gedaan naar de mannetjes van een populatie Gewone padden (Bufo bufo) in de Kekerdomse- en Millingerwaard (ten noordoosten van Nijmegen) tijdens de voortplantingsmigratie.
Er werd gekeken naar het effect van overstromingen tijdens de winterrust. Op basis van resultaten uit dit onderzoek kan er geconcludeerd worden dat deze overstromingen geen dodelijk effect hadden.
Er werd ook gekeken naar de opbouw van de mannelijke populatie d.m.v. skelettochronologie. Uit de resultaten blijkt dat de mannetjes van de Gewone pad over het algemeen op 3-jarige leeftijd sexueel volwassen zijn. De groeisnelheid neemt tot 5 jaar significant toe, het leeftijdsoptimum lag bij 4 à 5 jaar en de maximale leeftijd was 8 jaar. De populatie bleek op veel punten af te wijken van populaties op een stuwwal (de Feuerlöschteich) en een oud rivierduinen complex (het Roelofsven).
Download 326.pdf (1.1 MB)
Klompen, H. & D. Smeets, 1978. Adders in het Meynweggebied. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 85.
In navolging van het onderzoek, gestart 1977, is in '78 van begin maart tot begin november een oecologische studie gedaan aan de adder (Vipers berus (L.)) in het Meynweggebied. Dit natuurgebied dat voornamelijk uit bossen en heideterreinen beslaat een oppervlakte van in totaal 1400 ha. Het onderzoek heeft zich voornamelijk afgespeeld op twee proefterreinen, "Gagelveld" ( 10 ha.) en "Woest" (1,6 ha.), die beiden een relatief groot aantal adders herbergen. Andere terreinen werden incidenteel bezocht.
Van alle gevangen en gemerkte adders werden zoveel mogelijk gegevens verzameld, over vindplaatsen, morfologie, populatiedynamiek en dag- en seizoensritmiek. Voor het terugkennen van eerder gevangen adders zijn diverse merkmethoden gebruikt (zie hfst. 2 en 4.4.). Een merkmethode met verschillende kleuren nagellak bleek in het veld goed bruikbaar, terwijl ze voor de adders veel minder verstoring betekende. Verder waren de stippen lak erg nuttig bij het herkennen van de vervellingshuidjes en het vaststellen van het aantal vervellingen per seizoen. De in 1977 ontwikkelde formule van het kopschildenpatroon bleek erg goed bruikbaar in het veld, vooral bij onzekerheid over eventuele andere merken.
Tot slot worden enkele beheersadviezen geformuleerd. Het gebied "De Meynweg" blijkt tot op heden een erg grote variatie te bieden, zowel wat betreft de flora als de fauna, waarin een belangrijke plaats wordt ingenomen door adder. Daarom is het erg belangrijk dat dit gebied zijn huidige rijkdom kan behouden en zal een goed en weldoordacht beheer van de terreinen noodzakelijk zijn.
Download163-adders-meynweg.pdf (3.0 MB)
Lavrijsen, M.J.F. & A.H.M. Janssen, 1974. Vocalisaties en voortplantingsgedrag van Rana temporaria L. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 44. Samenvatting niet beschikbaar.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 095-rana-vocalisatie.pdf (1.3 MB)
Leeuwen, B.H. van & J.C.M. van de Hoef, 1976. Onderzoek naar de oecologie en populatie-dynamica van de Zandhagedis (Lacerta agilis) in de duinen van Oostvoorne. RIN (Leersum), Lab. Zoölogische Oecologie en Taxonomie (Utrecht), Biologisch Lab VU (Amsterdam), pp. 114
Abstract not available. In de periode maart-november 1975 te onderzoek verricht aan de zandhagedis (Lacerta agilis agilis - Linné 1758). Het doel van het onderzoek was de huidige situatie op een bepaald terrein vast te leggen wat betreft aantallen, verspreiding en populatiesamenstelling en ook om informatie te verkrijgen over het gedrag en de oecologie van de zandhagedis. Het werkgebied wordt over enige jaren opengesteld voor recreatie, zodat dan bij het uitvoeren van een soortgelijk onderzoek de invloed van recreatie op een hagedissenpopulatie kan worden nagegaan.
De dieren worden gemerkt door teenkootamputatie en waren in het veld herkenbaar aan het rugpatroon. Een indruk werd verkregen van de milieufaktoren die een rol spelen bij de verspreiding van hagedissen en ook over het gebruik dat deze dieren van hun omgeving maken. Naast gegevens over de populatie als geheel (opbouw en dynamica) zijn gegevens verzameld over de individuen (groei, voedingstoestend, voedsel, parasieten, vervelling). Ook aan de reactie van deze dieren op verstoring konden waarnemingen gedaan worden, die resulteerden in enige opmerkingen over recreatie op en beheer van dergelijke terreinen in relatie tot het handhaven van een dergelijke hagedissenpopulatie.
Download Oostvoorne.pdf (4.8 MB)
Luermans, J. & J.E. van Deijnen., 1979. Bufo bufo (L) in het Roelofsven, de Drie Meertjes en de Feuerlöschteich. Een vergelijkende, polulatiedynamische studie over de jaren 1974-1978. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 51.
De meetgegevens van vijf jaar, 1974 –1978, en drie populaties, uit het Roelofsven, de Drie Meertjes en de Feuerlöschteich, zijn op een aantal punetn voor de mannetjes uit de populatie uitgewerkt.
De lengetverdelingen duiden op een stabiele polulatie in het Roelofsven en de Drie Meertjes, terwijl de populatie in de Feuerlöschteich regelmatig fluctueert. De gemiddelde lengte over vijf jaar is in de Feuerlöschteich > de Drie Meertjes > het Roelofsven. De sexratio’s Bepaald uit aantallen in de monsters, wijken niet af van literatuurgegevens en liggen tussen de twee en vier. Door vergelijking van 1♀ met 1♂ binnen het amplex en van 1♂ in amplex en 1♂ los, wordt een non-random partnerkeus op basis van lengte (Davies & Halliday 1977) ondersteund.
De populatiegrootte is met behulp van vangst-terugvangst en vangstkans geschat. De resultaten van deze methoden wijken voor het Roelofsven en de Drie Meertjes sterk van elkaar af, maar komen voor de Feuerlöschteich redelijk met elkaar overeen.
Bij analyse van vangst- en terugvangstsamenstelling, op basis van lengte is gebleken, dat niet alle dieren binnen de populatie dezelfde vangkans hebben, maar dat deze toeneemt naarmate de dieren groter (= ouder) worden. Dit heeft een te kleine populatie schatting tot gevolg, onafhankelijk van de methode die gebruikt wordt.
De populatieopbouw is op drie manieren benaderd: vangstsamenstelling, terugkomstpercentage en groeimeteing. De laatste methode is nog niet eerder beschreven en door Van Gelder, in samenwerking met de auteurs ontwikkeld. De resultaten van deze drie bewerkingen worden beïnvloed door het verschil in vangkans, zodat ze moeilijk met elkaar vergelijkbaar zijn. De verwachting is, dat, na correctie, de resultaten met terugkomstpercentage verkregen, vergelijkbaar zijn met die uit groeimeting verkregen.
In twee vennen, de Drie Meertjes en de Feuerlöschteich, is de afname van de larvale populatie gevolgd, met behulp van de vangst-terugvangst methode. Deze geeft voor de Feuerlöschteich en mogelijk ook voor de Drie Meertjes, een afwijkend beeld in vergelijking met Rana temporaria (L). De ontwikkelingstijd is in het Roelofsven < de Drie Meertjes < Feuerlöschteich. In hoeverre het aantal larven de ontwikkelingssnelheid in de Feuerlöschteich heeft beïnvloed is niet duidelijk, maar dat het een vertraging heeft veroorzaakt is wel waarschijnlijk. Verder onderzoek aan de larvale populatie wordt wenselijk geacht.
Download 158-bufo-roelofsven.pdf (1.5 MB)
Onderstal, L. & D. Schenkels, 1973. Ekologisch onderzoek aan amfibieën in en rond het Heerenven. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 63.
Zowel aan de hand van de twee-uurlijkse kontroles als de half-wekelijkse kontroles is gekeken of er verbanden bestaan tussen het aantal vangsten en verschillende a-biotische faktoren. Hierbij komen we tot tegenstrijdige konklusies. Vooral bij Bufo calamita komt dit naar voren. Met behulp van de half-wekelijkse kontroles vinden we een minimum temperatuur van 10 graden Celsius waarbij de dieren aktief worden en met behulp van de twee-uurlijkse kontroles een minimum van 5 graden Celsius. Op de avond van de 31e. maart is gebleken hoe snel de dieren reageren op gunstige omstandigheden. Binnen twee uur nadat het weer omgeslagen is van ongunstig naar gunstig worden er dieren van alle soorten m.u.v. Bufo calamita in de kisten gevonden. Hieruit valt op te maken, dat de korrelatie van het aantal vangsten per halve week en de verschillende a-biotische faktoren onnauwkeurig kan zijn. Er hoeft in een week met ongunstige omstandigheden maar één avond met gunstige omstandighedn voor te komen om de dieren en masse naar het ven te doen trekken.
Er moet o.i. dan ook verschil gemaakt worden bij het interpreteren van de gegevens van half-wekelijkse en twee-uurlijkse kontroles. Als de gemiddelde half-wekelijkse temperatuur een bepaalde waarde bereikt, is dit voor een bepaalde soort de induktie voor de trek naar het ven. De aktiviteit van de dieren tijdens de trek is afhankelijk van de weersomstandigheden van dàt moment. Dit laatste hebben we aangetoond met de twee-uurlijkse kontroles.
Als voorbeeld nemen we de trek van Bufo calamita. Het begin van de trek wordt bepaald door een gemiddelde temperatuur van 10 graden Celsius – gedurende een bepaald aantal dagen -. Als dat eenmaal het geval is, dan trekken de dieren bij omstandigheden die al veel eerder dat jaar, seizoen voorgekomen zijn – bijvoorbeeld eenntemperatuur van 5 graden -.
Tot slot vatten we de resultaten van de twee-uurlijkse kontroles samen. Het aantal vangsten – ‘s nachts gedaan – neemt bij alle soorten toe als de temperatuur, de relatieve vochtigheid, de neerslag en de bewolkingsgraad stijgt. Deze omstandigheden hangen natuurlijk met elkaar samen. Als de hemel bewolkt is, is de kans op regen natuurlijk groot, zal de temperatuur gematigd zijn en daarom zal de relatieve vochtigheid hoog zijn.
Bij de twee kikkersoorten komen uitzonderingen voor. Sommige van deze dieren trekken overdag bij relatief hoge temperaturen, daarom ook bij een onbewolkte hemel en lage luchtvochtigheid. De kikkers die ‘s nachts aktief zijn gedragen zich als de andere “nachtamfibieën”.
Download 096.pdf (2.1 MB)
Peters, A. & K.J.F. Verhoeven, 1992. Breeding success of the Loggerhead, Caretta caretta, and the Green Turtle, Chelonia mydas, in the Göksu Delta, Turkey. Department of Animal Ecology. University of Nijmegen, The Netherlands. pp. 26.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 310-seaturtles-1.pdf (0.8 MB)
Piggelen, D.C.G. van, 1993. Marine Turtle survey in the Göksu Delta, Turkey, June-August 1991. Department of Animal Ecology, University of Nijmegen, The Netherlands. pp. 40.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 314-seaturtles-2.pdf (1.2 MB)
Rienks, S.E. & N. Dankers., 1971. Onderzoek naar de identificatie van Triturus helveticus Raz, en Triturus vulgaris vulgaris L., Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 16.

Triturus h. helveticus

Komt vooral voor in langzaam stromend, helder water, bosachtig gebied, tot 850 m. hoogte.

In de voortplantingstijd zijn de mannetjes licht of donker olijfgroen gespikkeld, vaak gemarmerd met donkergroen. Vaak is er een gekronkelde dorsolaterale lijn.

Buik bleek oranje, geel of goud en spaarzaam gespikkeld of gevlekt met bruin.  op de rug als , op de rug minder vlekjes.

Staart is bij mannetje min of meer doorschijnend. In de voortplantingstijd is de staart verlengd met een zwart filament, dat 7-8 mm lang kan worden. De staartpunt is bij beide sexen zwart, stomp, soms hartvormig afgesneden. Aan de zijkant van de staart twee rijen zwartgroene vlekken.

De kop heeft zwarte strepen, waarvan er één door de ogen loopt of direkt daarachter begint.

De kop is breed met ver uitstekende kaken en is achter de ogen halsvormig vernauwd.

Boven op de kop bevinden zich 3 groeven, vooral bij  zichtbaar, de randen van de kop zijn hoekig.

De iris is zwart met goud geaderd.

De keel is ongevlekt, soms wat kleine spikkels.

De afstand tussen de ogen is iets groter dan de breedte van het bovenste ooglid.

Meestal is een keelplooi aanwezig.

De voorpoten zijn gevlekt en de achterpoten naar de voeten toe zwart.

In de voortplantingstijd bij  slechts een lage huidlijst aanwezig.

In de voortplantingstijd bij  zwemvliezen tussen de tenen van de achterpoten.

De huid is glad.

In voortplantingstijd is bij  de dwarse doorsnede ongeveer vierkant.

Gemiddelde lengte van mannetjes kleiner dan van vrouwtjes.

De fronto-squamosale boog is geheel verbeend.

De gehemeltetanden divergeren naar achteren.

Triturus v. vulgaris

Bij voorkeur in stilstaand water.

In voortplantingstijd bij  rug licht of donker olijfgroen of gevlekt met donkergroen of zwart, zó dat soms lengtestrepen gevormd worden. Op de flanken grote ronde vlekken.

Buik rood, oranje of geel, naar de zijden bleker.  lichter dan , soms naar geel of bruin leemkleurig neigend. Rug donker bruin gespikkeld, soms met 2 dorso-laterale lijnen over de lengte. Vaak ontbreken bruine spikkels.

Ook buik lichter met kleine vlekjes (soms afwezig). Er kan langs het midden een rij donkere vlekken zijn. Oranje buikstreep loopt door over cloaca naar de staart. Kleuren buiten voortplantingstijd bleker.

Staart bij mannetje met zilveren streep, de onderzijde heeft de buikkleur en de punt is zwart. In de voortplantingstijd is de onderste huidzoom van de staart paarlemoerkleurig met zwarte vlekken. Na de voortplantingstijd wordt de onderkant rood.  heeft vaak opzij van de staart een rij stipjes, die tot een streep versmelten. De staart is zijdelings samengedrukt, aan de basis rond, de punt is spits.

 heeft 5 zwarte lengtestrepen over de kop, waarvan de middelste vaak ontbreekt en de buitenste door het oog gaat.  heeft alleen streep door het oog.

De kop is smal, het breedst bij de ogen, geen versmalling daarachter.

Drie groeven op de kop, minder goed zichtbaar.

Kaakranden zwart gevlekt of gezoomd bij .

Idem.

Lichtgekleurde keel gevlekt, soms zwak gespikkeld.

Afstand tussen de ogen  twee maa de breedte van de bovenste oogleden.

Geen keelplooi.

In voortplantingstijd  met golvende kam, oplopend van de kop tot staart, dan aflopend naar staartpunt. Ook onder de staart een golvende huidzoom.  heeft slechts een lage huidlijst.

Geen zwemvliezen, slechts zwarte (gevlekte) franje.

Huid glad of korrelig.

Dwarse doorsnede ongeveer rond.

Gemiddelde lengte van mannetjes groter dan van vrouwtjes.

Fronto-squamosale boog gedeeltelijk vervangen door een ligament.

Gehemeltetanden divergeren nauwelijks.

Download 022-triturus-identificatie.pdf (0.5 MB)

Smeets, W., 1974. Kooractiviteit en abiotische faktoren bij Bufo bufo L. en Bufo calamita Laur. In de periode maart-juli 1974. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 38.
Dit onderzoek vormt een uitbreiding van het in 1968 gestarte onderzoek naar de kooraktiviteit van de in Nederland voorkomende soorten Anura door de afdeling Dieroecologie van de Katholieke Universiteit van Nijmegen. De bestudeerde soorten zijn Bufo bufo, de gewone pad en Bufo calamita, de rugstreeppad, waarvan de onderzochte koorplaatsen resp. in het Roelofsven en in de Ooij gelegen zijn. Met behulp van een zender op de koorplaatsen en ontvangapparatuur in een nabij gelegen boerderij werd de geluidsaktiviteit geregistreerd. De gegevens van de abiotische faktoren t.w. luchtdruk, luchttemperatuur, neerslag, relatievevochtigheid en lichtintensiteit werden niet ter plaatse verzameld.
Het doel van dit onderzoek aan Bufo bufo en Bufo calamita was:
- het verloop van de kooraktiviteit gedurende het koorseizoen
- de verdeling van de kooraktiviteit over de uren van de dag
- het verband tussen kooraktiviteit en abiotische faktoren
Resultaten.
Bufo bufo:
- voor het begin van de koorperiode bestaat er met betrekking tot de temperatuur een bepaalde drempelwaarde. Wanneer de temperatuur deze drempelwaarde (5 à 6 C) overschrijdt wordt een aanvang gemaakt met het koorseizoen.
- de periode van grote kooraktiviteit met eiafzetting wordt voorafgegaan door een paar dagen met gunstige weersomstandigheden, zonder dat er een echt koor wordt gevormd. Is het koor eenmaal gevormd, dan is de invloed van abiotische faktoren veel geringer. Hetzelfde fenomeen werd ook bij Rana esculenta waargenomen (Claessen & Smeets, 1973).
- het koorseizoen van Bufo bufo in 1974 was bijzonder kort nl. 8 dagen. Dit wordt waarschijnlijk veroorzaakt door het zeer zachte voorjaarsweer.
- de verdeling van de aktiviteit over de uren van de dag vertoont bij Bufo bufo een duidelijk maximum overdag rond 13.00 u. en een minimum om 06.00 u. in de ochtend. De kooraktiviteitspiek overdag wordt veroorzaakt door de stand van de zon, die omstreeks 12.30 u. zijn hoogste stand bereikt. De temperatuur kan echter als beperkende faktor optreden, waardoor het maximum pas op een later tijdstip op de dag wordt bereikt (vgl. Smolders & Verhagen, 1972; Claessen & Smeets, 1973). Het aktiviteitsminimum om 06.00 u. in de ochtend valt samen met het minimum in de watertemperatuur.
- vanwege de korte duur van de koorperiode is het bijzonder moeilijk korrelaties te vinden tussen kooraktiviteit en abiotische faktoren.
- massale migratie naar het ven vindt plaats in een periode met een hoge rel. vochtigheid (lichte neerslag) gekombineerd met een niet al te lage temperatuur (7 C.).

Bufo calamita:
- er bestaat geen duidelijke korrelatie tussen temperatuur en kooraktiviteit: soms valt een periode van kooraktiviteit wel samen met een duidelijke verhoging van de tempertattur, soms niet. Deze resultaten stemmen overeen met die van Gremmen & Kremers (1971), Biemans & Stortelder (1972) en Polderman & Sykors (1973).
- de verdeling van de kooraktiviteit over de uren van de dag vertoont bij Bufo calamita een duidelijk maximum 's avonds rond 22.00 u. en een minimum rond 07.00 u. Er bestaat een duidelijk negatieve korrelatie tussen kooraktiviteit en lichtintensiteit: afname van de lichtintensiteit gaat samen met een sterke toename van de kooraktiviteit.
- na 22.00 u. neemt de kooraktiviteit al vrij snel af. Tegen middernacht neemt het aantal perioden zonder kooraktiviteit toe. Dit resultaat stemt overeen met dat van Flindt & Hemmer (1968). De oorzaak van deze aktiviteitsafname moet naar aller waarschijnlijkheid niet gezoch worden in externe omstandigheden, maar veeleer in het dier zelf.
- de verdeling van de kooraktiviteit over de uren van de dag bij B. calamita vertoont grote overeenkomst met die van Hyla arborea (Eijsink & Hendriks, 1972, 1973).
Download 086-bufo-koor.pdf (1.2 MB)
Smolders, J.W. Th. & J.G.M. Verhagen, 1972. Kooractiviteit en abiotische milieufactoren bij Rana temporaria temporaria L., Rana arvalis arvalis Nilsson, Pelobates fuscus fuscus Laurenti en Rana esculenta L., Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 62.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 066-rana-kooractiviteit.pdf (1.6 MB)
Stemkens, Th.P.M. & A.J.J. Broen, 1977. Oecologisch onderzoek aan amfibieën in en rond het Heerenven op het landgoed “de Hamert”. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 70.
In 1977 werd van januari t/m december oecologisch onderzoek verricht aan amfibien in en rond het Heerenven op het landgoed "de Hamert".
Het doel van het onderzoek was de migratie, voortplanting, ontwikkeling en groei van de verschillende soorten amfibien te bestuderen.
Rana arvalis
In het voorjaar werden eerst de  actief en daarna pas de . De eerste eiklompen werden op 15/3 gevonden. In totaal werden 112 eiklompen gevonden. Hoewel er maar weinig larven gevangen werden, was het aantal 1^e jaars vrij groot De populatie op "de Hamert" bestaat voor 12,9% uit dieren zonder rugstreep.
Rana esculenta.
Er werd een duidelijke trek naar het ven waargenomen in het voorjaar. Ook hier trekken de  het eerst naar het ven.
Op 2/6 werden de eerste eiklompen gevonden. Er werden slechts 59 larven een 44 1^e jaars juvenielen gevangen in de vanginstallaties.
Van 304 dieren werd nagegaan of ze tot het type R.esculenta, R.lessonae of R.ridibunda behoorden. Hierbij bleken 202 ex. (= 66,4%) tot het type R.less en 76 ex. (=25%) tot het type R.esc. te behoren. De overige 26 ex. Konden niet worden ingedeeld, doch behoorden zeker niet tot het type R.ria.
Bufo calamita.
In het voorjaar was er vanaf 8/3 een duidelijke trek van naar het water. Pas later volgden de . Tussen 18/4 en 6/7 werd kooractiviteit waargenomen. Op 23 en/of 24 april vond een massale eiafzetting plaats. Op 25/4 werden 190 eisnoeren gevonden. In totaal werden 223 eisnoeren gevonden 1000 larven in en op de fuikwaargenomen; het aantal gevangen juvenielen in de vanginstallaties bedroeg 72.
Triturus helveticus
Op het land konden dit jaar 3 periodes van trekactiviteit waargenomen worden. Tussen 24/2 en 10/6 werd ook nog activiteit in het water geconstateerd.
Vanaf 26/1 vond de trek adulten naar het ven plaats.
Aan de venzijde werden nauwelijks dieren gevangen. Deze trek is een voortzetting van de najaarstrek in 1976.
Na de voortplanting in het water trok tussen 4/5 en 1/7 een kleine groep weer het land op. Slechts 7.2% van het aantal dat in het najaar 1976 en het voorjaar 1977 aan de landzijde werd gevangen, werd hier teruggevangen.
Vanaf 4/10 vond de najaarstrek van adulten naar het ven plaats, om daatr te overwinteren.
Bijna gelijktijdig met deze trek van adulten naar het ven toe vond er een trek van juvenielen uit het water plaats. M.b.v. het merken van de salamanders kon aangetoond worden, dat er in het najaar geen trek uit het ven plaats vindt.
De gemiddelde lengte van de adulten in het najaar bleek bij de ongeveer 10 mm. en bij de ruim 15 mm. hoger te liggen dan in het voorjaar en zomer. Hieruit bleek, dat dit twee geheel verschillende groepen waren. Dit zou kunnen duiden op een meerjarige cyclus bij deze dieren.
Download 146-amfibien-heerenven.pdf (1.9 MB)
Stumpel, A.H.P., 1970. Najaarsactiviteit van amfibieën in het Ketelven. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 10.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 020-najaarsactiviteit.pdf (0.2 MB)
Stumpel, A.H.P., 1970. Analyse van de paarroep van de Knoflookpad, Pelobates fuscus fuscus (Laurenti). Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 14.
Samenvatting niet beschikbaar.
Download 033-pelobates-paarroep.pdf (0.4 MB)
Tonkes, M., 1991. Leefomgevingseisen van de Nederlandse reptielen. Inst. Taxonomische Zoölogie (Amsterdam), pp. 44.
Met het Natuurbeleidsplan lijkt, na een lange periode van negatieve ontwikkelingen voor landschap en natuur, eindelijk een keerpunt te worden bereikt. Door een netwerk van natuurgebieden en trekwegen, de "Ecologische Hoofdstructuur", moet de natuur weer meer kansen gaan krijgen. Naast herstel zal ook ontwikkeling van nieuwe natuurgebieden gaan plaatsvinden. Eén van de diergroepen die hier van zou kunnen profiteren is de groep van de Nederlandse reptielen.
Om tot herstel en ontwikkeling te komen zal eerst duidelijk moeten zijn welke eisen de reptielen aan hun omgeving stellen; de zogenaamde natuurgerichte normstelling. Voor de Nederlandse reptielen zijn de eisen nog onvoldoende bekend. Aan de hand van een literatuuronderzoek probeert deze scriptie hierop antwoorden te vinden.
Per soort worden de verspreiding, de habitat, de home range, de grootte van een levensvatbare populatie, dichtheden, de afmetingen van leefgebieden, verbindingen, barrières, verplaatsingen en de status besproken op grond van in de literatuur gevonden gegevens.
Uiteindelijk worden de gevonden gegevens besproken en worden conclusies getrokken, o.a. met betrekking tot de gewenste habitat en de afmeting van de leefgebieden voor een levensvatbare populatie; hierbij wordt uitgegaan van
Download 060-leefomgeving.pdf (1.9 MB)

Veenvliet, P., 1995. Een overzicht van literatuurgegevens over in Nederland buiten hun natuurlijk verspreidingspatroon aangetroffen amfibieën en reptielen. Werkgroep Dieroecologie, vakgroep Oecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen. pp. 37.
In dit verslag wordt een overzicht gegeven van literatuurgegevens over uitgezette en losgelaten reptielen en amfibieën in Nederland. Speciale aandacht wordt geschonken aan brulkikkers (Rana catesbeiana) en roodwangsierschildpadden (Trachemys scripta elegans) omdat deze meer dan gemiddeld in vrijheid werden aangetroffen en er in de media nogal wat over te doen is geweest.
Download 323-literatuur-verspreiding.pdf (1.6 MB)
Vleut, R. & G. Ernst, 1973. De invloed van de temperatuur op de embryonale ontwikkeling van een zestal amfibieënsoorten. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 36.
Voor elke onderzochte amfibieënsoort geldt:
- De eieren ontwikkelen zich binnen een bepaald temperatuurgebied.
- De ontwikkelingsduur der eieren neemt af bij stijgende temperatuur (tot stadium 25).
- De relatieve tijdsduur van ieder ontwikkelingsstadium is afhankelijk van dat stadium en onafhankelijk van de temperatuur.
Vergelijking van de verschillende amfibieënsoorten.
- De eieren van soorten, die deze vroeg in het voorjaar afzetten kunnen zich nog ontwikkelen bij de dan heersende lage watertemperaturen, terwijl de eieren van soorten, die later in het seizoen hun eieren afzetten op hun beurt beter aangepast zijn aan hogere temperaturen.
- Bij eenzelfde temperatuur ontwikkelen de eieren van Rana temporaria zich sneller dan Rana arvalis-eieren, terwijl de eieren van Rana esculenta zich langzamer ontwikkelen dan die van Rana arvalis.
- De eieren van Bufo bufo ontwikkelen zich langzamer bij dezelfde temperatuur dan de eieren van Bufo calamita.
- De O.V₁ neemt af bij Rana temporaria, Rana arvalis, Bufo calamita, Pelobates fuscus. Bij Rana esculenta en Bufo bufo is dit minder duidelijk.
De eidiameter.
- Soorten, die hun eieren vroeg in het voorjaar afzetten hebben kleinere eieren dan soorten, die later tot eiafzetting overgaan.
- Alleen bij Rana esculenta kan de eidiameter sterk variëren (1.18 mm tot 2.01 mm)
- De maximale lengte der larven van Rana esculenta in stadium 25 is onafhankelijk van de temperatuur, maar afhankelijk van de eidiameter.
Download 080-embryo-ontwikkeling.pdf (1.0 MB)

Aarts, B.G.W., 1994. Reptielen in uiterwaarden. Werkgroep Dieroecologie, Vakgroep Oecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 77.

Albers, K., 1988. Kweekexperimenten met de Groene Leguaan (Iguana iguana) op Curaçao. Stichting Carmabi, Curaçao, pp. 57.

Bergers, P. & R. Foppen., 1985. De Vroedmeesterpad (Alytes obstetricans) in de Meertensgroeve te Vilt. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 36.

Bonnemayer, J. & P. Dietvorst, 1979. De Muurhagedis (Lacerta m. muralis) in Maastricht. Een autoecologisch onderzoek naar de essentiële criteria voor zijn bescherming. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 60.

Bremen, W.J.H.M. & N.E.L. Meessen, 1976. Een oecologische studie Lacerta vivipara rond het Roelofsven (Overasseltse en Hatertse Vennen). Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 36.

Cauwenberghe, A.P.M. van & P.W.M. van Cauwenberghe, 1974. Oecologisch onderzoek aan amfibieën in en rond het Heerenveen. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 72.
Samenvatting niet beschikbaar.

Cauwenberghe, A.P.M. van & P.W.M. van Cauwenberghe, 1974. Oecologisch onderzoek aan reptielen in het natuurreservaat "de Hamert". Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 44.

Cornelissen, J.L.W., 1975. Een overzicht van 11 jaar populatieonderzoek aan Rana arvalis Nilsson op “de Hamert”. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 18.

Creemers, R.C.M., 1986. Zeven jaar onderzoek aan Lacerta vivipara en aan Lacerta agilis op "De Hamert": Oecologische karakteristieken. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 121.

Daan, S., 1963. Enkele aspecten van de biologie en de verspreiding in Nederland van de Vroedmeesterpad (Alytes obstetricans). Inst. Taxonomische Zoölogie (Amsterdam), RIVON, pp. 44

Evers, P.M.G. & G.J.M. Mangnus, 1975. Onderzoek naar de verschillende roepen en de daarmee gepaard gaande gedragingen van Rana temporaria temporaria L. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 41.

Frigge, P., Kobussen, V., Musters, K. & G. van Wersch, 1977. Inventarisatie Herpetofauna Meynweggebied. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 111.

Frigge, P, Kobussen, V., Musters, K. &G. van Wersch, 1978. Adders in het Meynweggebied. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 87.

Gilissen, L., 1971. Ontwikkeling en groei bij larven van Bufo calamita en Rana esculenta. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 34.

Gremmen, N.J.M. & J.W.P.M. Kremers., 1971. Voortplantingsactiviteit van Anura in 16 Overasseltse en Hatertse vennen. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 31.

Hanssen, T. & T. Lenders., 1972. Oecologisch onderzoek aan Triturus helveticus in en rond het Heerenven. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 41. Samenvatting niet beschikbaar.

Hulswit, M. & T.P.J. Mulder. 1984. Een overzicht van 20 jaar populatieonderzoek aan Bufo bufo en Bufo calamita op 'De Hamert'. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 61.

Kaag, A., 1995. De Gewone Pad, Bufo bufo in de Kekerdomse- en Millingerwaard. Een onderzoek naar de populatieopbouw en het effect van een overstroming tijdens de overwintering. Werkgroep Dieroecologie, Vakgroep Oecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 41.

Klompen, H. & D. Smeets, 1978. Adders in het Meynweggebied. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 85.

Lavrijsen, M.J.F. & A.H.M. Janssen, 1974. Vocalisaties en voortplantingsgedrag van Rana temporaria L. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 44. Samenvatting niet beschikbaar.

Leeuwen, B.H. van & J.C.M. van de Hoef, 1976. Onderzoek naar de oecologie en populatie-dynamica van de Zandhagedis (Lacerta agilis) in de duinen van Oostvoorne. RIN (Leersum), Lab. Zoölogische Oecologie en Taxonomie (Utrecht), Biologisch Lab VU (Amsterdam), pp. 114

Luermans, J. & J.E. van Deijnen., 1979. Bufo bufo (L) in het Roelofsven, de Drie Meertjes en de Feuerlöschteich. Een vergelijkende, polulatiedynamische studie over de jaren 1974-1978. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 51.

Onderstal, L. & D. Schenkels, 1973. Ekologisch onderzoek aan amfibieën in en rond het Heerenven. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 63.

Peters, A. & K.J.F. Verhoeven, 1992. Breeding success of the Loggerhead, Caretta caretta, and the Green Turtle, Chelonia mydas, in the Göksu Delta, Turkey. Department of Animal Ecology. University of Nijmegen, The Netherlands. pp. 26.

Piggelen, D.C.G. van, 1993. Marine Turtle survey in the Göksu Delta, Turkey, June-August 1991. Department of Animal Ecology, University of Nijmegen, The Netherlands. pp. 40.

Rienks, S.E. & N. Dankers., 1971. Onderzoek naar de identificatie van Triturus helveticus Raz, en Triturus vulgaris vulgaris L., Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 16.

Smeets, W., 1974. Kooractiviteit en abiotische faktoren bij Bufo bufo L. en Bufo calamita Laur. In de periode maart-juli 1974. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 38.

Smolders, J.W. Th. & J.G.M. Verhagen, 1972. Kooractiviteit en abiotische milieufactoren bij Rana temporaria temporaria L., Rana arvalis arvalis Nilsson, Pelobates fuscus fuscus Laurenti en Rana esculenta L., Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 62.

Stemkens, Th.P.M. & A.J.J. Broen, 1977. Oecologisch onderzoek aan amfibieën in en rond het Heerenven op het landgoed “de Hamert”. Zoölogisch Lab., Afd. Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 70.

Stumpel, A.H.P., 1970. Najaarsactiviteit van amfibieën in het Ketelven. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 10.

Stumpel, A.H.P., 1970. Analyse van de paarroep van de Knoflookpad, Pelobates fuscus fuscus (Laurenti). Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 14.

Tonkes, M., 1991. Leefomgevingseisen van de Nederlandse reptielen. Inst. Taxonomische Zoölogie (Amsterdam), pp. 44.

Veenvliet, P., 1995. Een overzicht van literatuurgegevens over in Nederland buiten hun natuurlijk verspreidingspatroon aangetroffen amfibieën en reptielen. Werkgroep Dieroecologie, vakgroep Oecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen. pp. 37.

Vleut, R. & G. Ernst, 1973. De invloed van de temperatuur op de embryonale ontwikkeling van een zestal amfibieënsoorten. Zoölogisch Laboratorium Afdeling Dieroecologie, Katholieke Universiteit Nijmegen, pp. 36.